Cài JDK và IntelliJ: chạy chương trình Java đầu tiên
Cài JDK 25 trên Windows, kiểm tra bằng java --version rồi chạy chương trình Java đầu tiên bằng IntelliJ hoặc dòng lệnh, kèm các lỗi người mới hay gặp.
Để chạy được Java, bạn cần cài JDK, bộ công cụ gồm trình biên dịch và máy ảo Java. Hiện nay nên chọn JDK 25 hoặc 21, cả hai đều là bản hỗ trợ dài hạn. Cài xong, bạn gõ java --version để kiểm tra, rồi viết một file .java và chạy nó bằng IntelliJ hoặc bằng dòng lệnh.
Cùng mình bắt đầu từ một bài toán nhỏ nhé. Quán cà phê Mộc, một quán nhỏ bán online mà mình dùng làm ví dụ xuyên suốt loạt bài (đây là tình huống minh họa, không có quán nào thật), đang quản lý đơn hàng bằng một file bảng tính. Mỗi ngày có vài trăm đơn, và file bắt đầu chậm, hay sai. Chủ quán muốn viết lại hệ thống đơn hàng bằng Java. Muốn viết được, việc đầu tiên là máy phải chạy được một chương trình Java, dù chỉ in ra một dòng chữ.
Nếu bạn chưa biết mình đứng ở đâu trong cả lộ trình, hãy xem bản đồ ở bài lộ trình Java backend developer. Bài này là bước đầu tiên của chặng đầu.
JDK, JRE và JVM khác nhau thế nào?
Ba chữ viết tắt này làm người mới rối ngay từ đầu, và đây cũng là một câu hỏi phỏng vấn quen thuộc, nên mình nói kỹ một chút.
Khi bạn viết code Java, bạn viết ra một file văn bản có đuôi .java. Máy tính không hiểu file này. Một công cụ tên là javac (Java compiler, trình biên dịch) sẽ đọc file đó và dịch thành một file khác có đuôi .class. File .class chứa bytecode, một dạng mã trung gian, không phải mã máy của riêng Windows hay macOS. Cuối cùng, chương trình java khởi động một thứ gọi là JVM (Java Virtual Machine, máy ảo Java) để đọc bytecode và chạy nó.
HelloMoc.java --javac--> HelloMoc.class --java (JVM)--> kết quả trên màn hình
(bạn viết) (bytecode, mã trung gian) (JVM đọc và chạy)Vì bytecode không dính với hệ điều hành, cùng một file .class có thể chạy trên Windows, macOS hay Linux, miễn là máy đó có JVM. Đây là lý do Java được dùng nhiều cho máy chủ: bạn viết và dịch trên laptop Windows, rồi đem file đi chạy trên máy chủ Linux.
Vậy ba chữ kia là gì? JVM là máy ảo vừa nói. JRE (Java Runtime Environment) là JVM cộng thêm các thư viện chuẩn, đủ để chạy một chương trình Java đã có sẵn. JDK (Java Development Kit) là JRE cộng thêm các công cụ để viết và biên dịch, trong đó quan trọng nhất là javac.
Người viết code cần JDK. Bạn không cần cài riêng JRE.
Nên cài bản Java nào?
Java ra bản mới mỗi sáu tháng, nhưng chỉ một số bản được gọi là LTS (Long-Term Support, hỗ trợ dài hạn), tức là được cập nhật bảo mật trong nhiều năm. Công ty nào cũng thích dùng các bản LTS cho hệ thống thật. Theo các nguồn mình tìm lại ngày 16/11/2026, Java 25 là bản LTS mới nhất, ra mắt ngày 16/9/2025, và là LTS đầu tiên kể từ Java 21 (2023).
Loạt bài này dùng Java 25. Nếu công ty bạn đang làm vẫn dùng Java 21, hầu hết nội dung vẫn đúng, vì phần lớn thay đổi giữa hai bản nằm ở những tính năng nâng cao mà mình sẽ nói rõ khi tới đó. Mình sẽ không bắt bạn dùng Java 8 hay 11, hai bản cũ mà bạn vẫn thấy trong nhiều bài hướng dẫn trên mạng.
Còn "JDK của hãng nào"? Có nhiều nhà phát hành cùng đóng gói mã nguồn mở OpenJDK: Oracle, Microsoft, Amazon, Eclipse Adoptium và nhiều bên khác. Với người mới, khác biệt đáng kể nhất nằm ở giấy phép: bản của Oracle có điều khoản miễn phí cho một giai đoạn rồi chuyển sang tính phí cho dùng thương mại, còn Eclipse Temurin (của Eclipse Adoptium) dùng giấy phép mã nguồn mở GPLv2 kèm Classpath Exception, nên bạn không phải lo chuyện này. Mình dùng Temurin trong bài, và bạn có thể chọn bản khác mà không sao.
Một điều cần nói trước để khỏi mất thời gian: tên "Eclipse" ở đây là tên tổ chức phát hành, không liên quan gì đến phần mềm lập trình Eclipse. Bạn vẫn dùng IntelliJ như bình thường.
Cài JDK trên Windows như thế nào?
Có hai cách. Cách thứ nhất là vào trang adoptium.net, chọn bản 25, tải file .msi rồi bấm cài như mọi phần mềm khác. Cách thứ hai là dùng winget, trình quản lý gói có sẵn trên Windows 10 và 11. Mình dùng cách thứ hai vì nó chỉ cần một dòng lệnh:
winget install --id EclipseAdoptium.Temurin.25.JDKTrên máy mình, kết thúc lệnh này in ra những dòng sau. Bạn cần nhìn vào dòng có chữ Version và dòng cuối cùng Successfully installed:
Found Eclipse Temurin JDK with Hotspot 25 [EclipseAdoptium.Temurin.25.JDK] Version 25.0.5.8
Downloading https://github.com/adoptium/temurin25-binaries/releases/download/jdk-25.0.5+8/OpenJDK25U-jdk_x64_windows_hotspot_25.0.5_8.msi
Successfully verified installer hash
Starting package install...
Successfully installedDòng Successfully verified installer hash cho biết winget đã kiểm tra file tải về khớp với mã băm công bố, tức là file không bị sửa trên đường tải. Đây là một lý do mình thích dùng công cụ như winget hơn là tải file từ một trang không rõ nguồn.
Muốn biết cài có thành công không, bạn mở một cửa sổ dòng lệnh mới (cửa sổ đang mở từ trước chưa nhận cấu hình mới) rồi gõ:
java --versionopenjdk 25.0.5 2026-10-20 LTS
OpenJDK Runtime Environment Temurin-25.0.5+8 (build 25.0.5+8-LTS)
OpenJDK 64-Bit Server VM Temurin-25.0.5+8 (build 25.0.5+8-LTS, mixed mode, sharing)Bạn chỉ cần nhìn dòng đầu: số 25 là bản Java đang chạy. Bản vá nhỏ (ở đây là .0.5) có thể khác trên máy bạn, vì Temurin cập nhật thường xuyên. Mình chỉ kiểm tra cách cài này trên Windows. Nếu bạn dùng macOS hay Linux, trang adoptium.net có hướng dẫn riêng cho từng hệ điều hành.
Nếu máy báo không tìm thấy java thì sao?
Đây là lỗi hay gặp nhất khi cài lần đầu. Nó xảy ra khi thư mục chứa chương trình java chưa nằm trong biến môi trường PATH, danh sách các thư mục mà dòng lệnh sẽ tìm kiếm chương trình. Mình tái hiện bằng cách chạy java ở một cửa sổ PowerShell mà PATH chỉ có thư mục hệ thống:
The term 'java' is not recognized as the name of a cmdlet, function, script file, or operable program.Thông báo trên cmd.exe có câu chữ khác một chút nhưng cùng ý. Trình cài của Temurin thường tự thêm thư mục bin của JDK vào PATH và đặt biến JAVA_HOME trỏ tới thư mục cài đặt (trên máy mình là C:\Program Files\Eclipse Adoptium\jdk-25.0.5.8-hotspot\). Nếu bạn chạy java --version mà vẫn báo lỗi, hãy đóng hết cửa sổ dòng lệnh, mở lại một cái mới, và thử lần nữa. Cửa sổ cũ chỉ đọc PATH lúc nó được mở.
Chương trình Java đầu tiên trông như thế nào?
Tạo một file tên HelloMoc.java với nội dung sau. Mình giải thích từng dòng ngay bên dưới, vì với người mới thì dòng nào cũng lạ:
public class HelloMoc {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Xin chào từ quán Mộc!");
System.out.println("Đơn đầu tiên: 1 ly cà phê sữa, 35000 đồng");
System.out.println("Chạy bằng Java " + System.getProperty("java.version"));
}
}Dòng đầu, public class HelloMoc, khai báo một class (lớp) tên HelloMoc. Trong Java, mọi đoạn code đều nằm trong một class, và với class có chữ public thì tên file bắt buộc trùng tên class: class HelloMoc thì file phải tên HelloMoc.java. Mình sẽ nói rõ class là gì ở các bài sau.
Dòng thứ hai, public static void main(String[] args), là điểm xuất phát của chương trình. Khi bạn chạy một chương trình Java, JVM sẽ tìm method (hàm) tên main có đúng chữ ký này và bắt đầu chạy từ đó. Bạn có thể tạm hiểu: main là "cổng vào", còn từng chữ như public, static, void mình sẽ giải thích dần khi gặp chúng.
Ba dòng System.out.println(...) in ba dòng chữ ra màn hình. Dòng cuối ghép chuỗi chữ với kết quả của System.getProperty("java.version"), một lệnh hỏi JVM xem nó đang là bản Java nào. Việc đưa tên bản Java vào đầu ra giúp bạn chắc mình đang chạy đúng JDK vừa cài chứ không phải một bản cũ nào đó trên máy.
Có hai cách chạy file này. Cách đầu tiên, biên dịch rồi chạy:
javac HelloMoc.java
java HelloMocLệnh javac không in gì nếu không có lỗi, và tạo ra file HelloMoc.class cạnh file .java. Lệnh java HelloMoc (lưu ý: viết tên class, không có đuôi .class) khởi động JVM để chạy file đó. Cách thứ hai, ngắn hơn, có từ Java 11:
java HelloMoc.javaCách này dịch file trong bộ nhớ rồi chạy ngay, không để lại file .class. Mình kiểm tra điều này bằng cách chạy ls sau từng cách. Sau javac, thư mục có hai file là HelloMoc.class và HelloMoc.java. Sau khi xóa file .class rồi chạy java HelloMoc.java, thư mục chỉ còn HelloMoc.java. Cách thứ hai tiện để thử nhanh một đoạn code nhỏ, còn dự án thật luôn dùng cách đầu (thực ra là công cụ build như Maven làm việc đó cho bạn, mình sẽ nói ở một bài sau).
Vì sao chữ tiếng Việt bị vỡ khi chạy trên Windows?
Cả hai cách trên đều chạy được trên máy mình, nhưng đầu ra có một chỗ lạ: nhiều chữ có dấu bị thay bằng dấu ?. Nếu bạn gặp đúng như vậy, đây là lỗi rất hay gặp ở người Việt, và đáng để tìm hiểu một chút vì nó sẽ còn quay lại khi bạn đọc ghi file có chữ tiếng Việt.
Để tìm nguyên nhân, mình viết một chương trình nhỏ hỏi Java xem nó đang dùng bảng mã nào:
import java.nio.charset.Charset;
public class KiemTraMaHoa {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("file.encoding = " + System.getProperty("file.encoding"));
System.out.println("native.encoding = " + System.getProperty("native.encoding"));
System.out.println("stdout.encoding = " + System.getProperty("stdout.encoding"));
System.out.println("System.out dùng = " + System.out.charset());
System.out.println("Mặc định = " + Charset.defaultCharset());
}
}Chạy java KiemTraMaHoa.java trên máy mình, kết quả là:
file.encoding = UTF-8
native.encoding = Cp1252
stdout.encoding = Cp1252
System.out dùng = windows-1252
M?c ??nh = UTF-8Bạn hãy nhìn hai thứ. Thứ nhất, dòng stdout.encoding = Cp1252: đầu ra của chương trình đang dùng bảng mã Windows-1252, một bảng mã chỉ có các chữ cái của tiếng Tây Âu. Thứ hai, dòng cuối: chữ "Mặc định" bị in thành M?c ??nh, vì các chữ ặ, đ và ị không có trong bảng mã này, nên Java thay chúng bằng dấu hỏi. Chữ ù trong "dùng" thì vẫn hiện đúng vì bảng mã 1252 có chữ này. Đây chính là lý do mà một số chữ có dấu bị mất còn số khác thì không.
Điều đáng nhớ là file.encoding đã là UTF-8: từ Java 18, bảng mã mặc định để đọc ghi file là UTF-8 trên mọi hệ điều hành. Vấn đề nằm ở đầu ra màn hình, vốn lấy bảng mã từ hệ điều hành (native.encoding). Cách sửa là bảo Java in bằng UTF-8:
java -Dstdout.encoding=UTF-8 HelloMoc.javaXin chào từ quán Mộc!
Đơn đầu tiên: 1 ly cà phê sữa, 35000 đồng
Chạy bằng Java 25.0.5Có một giới hạn mình phải nói thẳng: mình kiểm tra đầu ra qua đường ống (pipe), nơi mà chương trình nhận chữ là nhận đúng. Với cửa sổ dòng lệnh thật của Windows, ngoài việc đặt -Dstdout.encoding=UTF-8, bạn có thể cần dùng Windows Terminal hoặc đổi mã trang bằng lệnh chcp 65001. Mình chưa chụp cửa sổ cmd để xác nhận từng bước, nên nếu bạn làm theo mà vẫn thấy ô vuông thay vì chữ, hãy thử đổi sang Windows Terminal. Khi chạy trong IntelliJ thì thường không gặp lỗi này, vì cửa sổ Run của IntelliJ nhận chữ UTF-8.
Hai lỗi người mới hay gặp khi viết code Java
Chạy đúng một lần chưa đủ. Mình cố tình làm hỏng hai chỗ để bạn quen với thông báo lỗi của trình biên dịch, vì bạn sẽ gặp chúng rất nhiều.
Lỗi thứ nhất là tên file không khớp tên class. Mình chép nội dung HelloMoc.java sang một file tên Sai.java rồi biên dịch:
Sai.java:1: error: class HelloMoc is public, should be declared in a file named HelloMoc.java
public class HelloMoc {
^
1 errorCâu đầu nói gần hết: class HelloMoc là public nên phải nằm trong file HelloMoc.java. Dấu mũi tên ^ chỉ vào chữ HelloMoc ở dòng 1. Cách sửa là đổi tên file cho khớp, không phải đổi code.
Lỗi thứ hai là thiếu dấu chấm phẩy ở cuối một câu lệnh. Mình xóa dấu ; ở dòng System.out.println("xin chao") trong một file tên Loi.java:
Loi.java:3: error: ';' expected
System.out.println("xin chao")
^
1 errorThông báo ghi rõ dòng 3, và dấu ^ chỉ đúng vị trí ngay sau dấu ngoặc đóng, nơi cần có ;. Mỗi câu lệnh trong Java kết thúc bằng một dấu chấm phẩy, và đây là lỗi của gần như mọi người trong những ngày đầu. Thói quen tốt: đọc dòng đầu tiên của thông báo, nhìn số dòng, rồi mở đúng dòng đó. Cách đọc thông báo lỗi từ dưới lên hay từ trên xuống thì mình đã viết ở bài đọc stack trace.
Java 25 có cách viết ngắn hơn không?
Có. Nếu bạn xem bài hướng dẫn mới hơn, bạn có thể thấy một chương trình Java chỉ có vài dòng, không có public class hay public static void main. Đó là tính năng "compact source files and instance main methods" (JEP 512) đã chính thức có từ Java 25, làm cho chương trình đầu tiên của người mới đỡ nặng nề. Mình thử với file HelloMocNganGon.java:
void main() {
IO.println("Xin chào từ quán Mộc (cú pháp ngắn của Java 25)");
}java -Dstdout.encoding=UTF-8 HelloMocNganGon.javaXin chào từ quán Mộc (cú pháp ngắn của Java 25)Chương trình chạy đúng. Lớp IO là một lớp tiện ích mới trong Java 25 giúp in và đọc từ bàn phím ngắn gọn hơn. Theo mình, cách viết này rất hợp để học và thử nhanh, nhưng mình vẫn dạy dạng đầy đủ (public class với main) trong loạt bài này, vì code Spring và gần như mọi dự án thật các bài sau dùng dạng đầy đủ, và phỏng vấn cũng hỏi theo dạng đó. Bạn có thể đọc chi tiết tính năng này ở JEP 512 trên openjdk.org.
Chạy chương trình trong IntelliJ như thế nào?
Bạn đã chạy được bằng dòng lệnh, nhưng khi code nhiều file, bạn sẽ dùng một IDE. Mình dùng IntelliJ IDEA vì đây là IDE phổ biến nhất khi làm backend Java. Có hai điều cần để ý trước khi cài.
Điều thứ nhất là bản IntelliJ phải đủ mới. Theo JetBrains, IntelliJ IDEA có hỗ trợ Java 25 từ bản 2025.2, và bản 2025.3 hoàn thiện thêm phần này. Nếu máy bạn đang dùng một bản cũ, ví dụ 2021 hay 2022, nó sẽ không hiểu cú pháp và thư viện của Java 25, nên hãy cập nhật trước.
Điều thứ hai là từ bản 2025.3, JetBrains gộp hai bản Community và Ultimate thành một bản IntelliJ IDEA duy nhất (phần miễn phí và phần trả phí dùng chung một bộ cài). Trong các bài đầu của loạt này, mình chỉ dùng Java thuần nên bản miễn phí là đủ. Khi tới phần Spring, mình sẽ kiểm tra lại cụ thể phần nào cần bản trả phí và nói rõ ở bài đó.
Sau khi cài IntelliJ, các bước cơ bản là:
- Chọn New Project, đặt tên và chọn ngôn ngữ Java.
- Ở ô JDK, chọn JDK 25 vừa cài (nếu chưa thấy, chọn Add JDK rồi trỏ tới thư mục cài đặt; IntelliJ cũng có thể tải JDK giúp bạn).
- Tạo một class tên
HelloMoctrong thư mụcsrc, dán đoạn code ở trên vào. - Bấm mũi tên xanh cạnh dòng
public static void mainđể chạy.
Mình mô tả các bước này theo cách IntelliJ làm việc nói chung chứ không chụp màn hình từng bản. Tên menu có thể khác một chút giữa các phiên bản, nên nếu thấy khác, bạn cứ tìm đúng ý ("New Project", "JDK", "Run"). Điều quan trọng cần kiểm tra là ô JDK đang là 25 chứ không phải bản cũ.
Bước tiếp theo là gì?
Bạn đã có JDK, chạy được chương trình đầu tiên, và biết đọc hai lỗi biên dịch phổ biến. Nhưng chương trình của quán Mộc mới chỉ in ra một đơn hàng bằng chữ. Chưa có chỗ nào để lưu tên món, giá tiền hay số lượng, và cũng chưa biết giá 35000 nên khai báo là kiểu số nào cho đúng, vì sai kiểu số sẽ làm tính tiền sai. Đó là việc của bài kế tiếp, về biến và kiểu dữ liệu. Bạn có thể theo dõi loạt bài này ở trang Học Java từ đầu cho người làm backend.
Nếu bạn đang chuẩn bị phỏng vấn, thử trả lời câu JDK, JRE và JVM khác nhau thế nào trước khi đọc đáp án.